कन्टेनरमा फोहोर होइन, फोहोरमा कन्टेनर फालिएको छ

कार्टुनिष्ट अविनका कनीपर््रदर्शनीमा राखिएका ककार्टुनले प्रदूषीत वातावरण र मानव जीवनबीच भइरहेको युद्धमा पृथ्वी रणभूमिमा परिणत भई छियाछिया हुनथालेको यथार्थ दृश्यहरू चित्रण गरेका छन् ।
'पृथ्वी वातावरण र जीवन' शर्ीष्ाकमा अविनका ३२ वटा का्टुनउक्त पर््रदर्शनीमा राखिएका छन् । 'आजका मानिस कालिदासले झैं आफू बसेको रुखको हाँगा आफै काट्दै छन् । आफ्नो चिहान आफै खनिरहेका छन् , बुभेर पनि बुझ पचाइरहेछन् । पशुलाई तालिम दिएर त्यसबाट काम लिन सक्ने मानिस आफै पशुव्यवहारमा उत्रेका छन् । अब सम्पर्ूण्ा मानवहरूले स्थितीलाई महशुस गर्न सक्नर्ुपर्छ र वातावरणको सुरक्षाका निम्ती चेतनाका पालुवा हृदयमा पलाउनु पर्छ ।' यी नै अभिव्यक्तीहरू छरिएका छन् अविनका कार्टुन ।

काठमाडौंको प्रदूषण यही क्रममा बढ्दै जाने हो भने भविष्यमा देखिने काठमाडौंको दृश्य पनि उनका कार्टुनहरूमा भेटिन्छ । समग्रमा अविनका कार्टुनमा भूत, भविष्य र वर्तमानका सजीव चित्र प्रस्तुत गरिएको पाइन्छ । प्रदर्शित कार्टुनमा वातावरणीय नीतिहरू निस्त्रिmय रहेको, वातावरण जोगाउने नाममा उल्टै झन वातावरण प्रदूषण भइरहेको, कन्टेनरमा फोहोर होइन फोहोरमा कन्टेनर फ्याँकिएको रमाइलो लाग्ने तर यथार्थ मार्मिक चित्रहरू पनि समावेश छन् ।
कार्टुनहरू मार्फ विकृति र विसंगतीहरू विरुद्ध छाप छोड्ने प्रयासमा कलम मसी समातिरहेको बताउने अविनले कार्टुनसम्बन्धी कुनै औपचारिक शिक्षा वा तालिम लिएका छैनन् । उनी भन्छन् - कामले काम सिकाउँछ भने झैं अनुभवबाटै आफ्नो कलामा निखारपन ल्याउनर्ुपर्छ जस्तो लाग्छ ।

– देउराली दैनिक
२०५४ जेठ २४

पृथ्वी, वातावरण, जीवन र अविन

यतिखेर कलाकार अविन -अविन्द्रमान श्रेष्ठ) पृथ्वी वातावरण र जीवन विषयक आफ्नो एकल कार्टुन प्रदशनीका कारण चर्चामा छन् । अविन पेशाले एक कार्टर्ुुष्ट हुन् । स्वाध्यायनबाट कार्टुनको फाँटमा उडाएका अविनको कार्टुन लेखन २०५० सालबाट सुरु भएको हो । यसअघि पनि तीन पटक कार्टुन प्रदशनी गरिसकेका अविनको यो चौथो प्रदशनी हो । वातावरण मेलामा छुट्टै आकर्षा र परिचयका रुपमा प्रतिष्ठा कमाउन सफल अविनको एकल व्यंग्यचित्र प्रदशनीमा तीन दर्जन भन्दाबढी चित्रहरू समेटिएका थिए । मानवजातिलगायत सम्पर्ूण्ा चराचरले वातावरणसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित जीवनलाई अविनले आप्fm्नो सिर्जना विषय बनाउनुमा जति ठूलो सन्देश लुकेको छ, त्यति नै समसामयिकता पनि छुपेको छ ।
उनको सिर्जनामा जुन सहजता, सरलता र सजीवता छ, त्यो नै उनको स्वपहिचान र विशेषता हो ।

अर्थ र प्रयोगको दृष्टिमा पनि देख्दै-भोग्दै आएका विषयवस्तुहरूलाई र्सवसाधारणसमेतको आँखामा गड्ने गरि अविनले कार्टुन सिर्जना गर्दै आएका छन् । हिजोआज कतिपय सिर्जनाकर्मीहरू कार्टुनको प्रयोगमा समेत अमर्ुत बन्न थालेका छन्, जुन स्वयम्मा एक असफल दृष्टान्त मात्र होइन, अस्थिर प्रयोगशैली पनि हो र यो निरन्तरता र सहजताको मान्यतामा समेत अविन स्मरणीय छन् ।
यसबेला अविनजस्ता कर्मयोद्धाहरूको प्रयासलाई जनस्तरसम्म पुर्‍याउन टेवा कसले दिन सक्ला - अविनले आफ्नो उत्साहलाई कहिलेसम्म जीवितै राखिरहने - यो जिज्ञासामा अविन भन्छन् - वातावरण मेरो पनि चिन्ता र चासोको विषय हो । सानै स्वरुपबाट भए पनि यसमा केही गर्न खोज्नु मेरो उत्साहको विषय हो, तर मेरो कामलाई गाउँगाउँमा र जनस्तरमा चेतना बढाउने अभ्रि्रायमा साथ दिने कोही भेटिरहेको छैन । मैले सबैतिरबाट सहयोगको आश्वासनरुपी टेवा मात्र पाएको छु, व्यवहार कतै छैन । यसैले कहिलेकाहीं त निराशा पनि जागेर आउँछ ।
मूल्यांकन र प्रोत्साहनको अभावमा आज अविनजस्तै कतिपय स्रष्टाहरू निराशावादी पनि बन्दै गइरहेका छन् । यसमा चिन्तनशील बन्ने कतै कोही छैन । आखिर यो निराशाको दुरी कहाँसम्म ?

विषयको छनोटमा पनि वातावरण विषय जति सरल र र्सवमान्य लाग्न सक्छ, त्यति नै व्यापक र शोधपर्ूण्ा पनि छ । पृथ्वी, वातावरण र जीवनको वरपर घुमेर कार्टुनको काँटाचम्चा चलाउन खोज्ने अविनको प्रयोग यसबेला स्तुत्य मात्रै छैन, अनुकरणीय पनि छ । जनचेतना र जागरणका निम्ति आफ्नो ठाउँबाट अविनजस्ता सिर्जनाकर्मीहरूले निर्वाह गर्नसक्ने भूमिका पनि यही हो । बाटामा भेटिएको एउटा रुखलाई संरक्षणार्थ साँच्चै नै संग्रहालयमा लगेर राखिनुपर्ने आजको परिस्थितिमा अविनको उत्साह र सिर्जना कुनै एकान्तको संग्रहालयमा मात्रै सीमित नरहोस्, र्सार्वजनिक संग्रहालयमा अविनले थोरै भए पनि ठाउँ पाएमा उनको उत्साहको कदर हुनेछ ।

– हिमालय टाइम्स
२०५५ जेठ २७